Grudziądz może być dużo starszy!

Badania archeologiczne na Rynku raczej nie dadzą żadnych sensacyjnych odkryć odnośnie historii Grudziądza. Mogą je za to przynieść prace przy pomniku Kopernika. Jeśli miasto zgodzi się na pogłębienie wykopów podczas przyszłorocznych planowanych w tym miejscu prac modernizacyjnych, może się okazać, że znajdzie się dowód na domysły wielu historyków.

Podczas prac archeologicznych na rynku odkryto m.in. fundamenty ratusza, renesansowe sklepienia i fragmenty kościoła. Mimo że historycy uważają te odkrycia za bardzo ciekawe, najbardziej nurtuje ich jednak inne pytanie - kiedy powstał naprawdę Grudziądz?

Grudziądzowi nadano akt lokacyjny na prawie chełmińskim 18 czerwca 1291 roku i tę datę przyjmuję za dzień oficjalnego powstania miasta. Historia samej miejscowości sięgać może jednak dużo, dużo dalej, nawet do XI wieku. Przypuszczenia sporego grona historyków intrygują również dyrektor Muzeum w Grudziądzu Małgorzatę Kurzyńską.

- Miasta na surowym korzeniu mają bardzo regularny układ. Tak jest w Grudziądzu, gdzie od Rynku odchodziły bardzo regularne ulice - zdradziła w rozmowie z nami dyrektor Muzeum. - To jest rozwiązanie niemieckie. "Na surowym korzeniu" oznacza więc, że tutaj nic nie było, "przyszli Niemcy" i zbudowali miasto. Natomiast najstarsze części niektórych miast, takich jak Kraków czy Gdańsk, mają układ nieregularny. Tam po prostu powstawała mała osada targowa i wokół niej dobudowywano inne części miejscowości. Z planów wnika, że taka nieregularna zabudowa mogła być właśnie w tej części Grudziądza, gdzie stoi pomnik Kopernika.

Małgorzata Kurzyńska przyznaje, że aby to udowodnić, najlepiej byłoby przeprowadzić badania pomiędzy pomnikiem a wejściem do Ratusza. Głęboko pod ziemią może bowiem tkwić odpowiedź na nurtujące historyków pytanie. Niewykluczone jednak, że szczątki archeologiczne mogły ulec zniszczeniu przy budowaniu kamienic, które stały w tym miejscu przez sporą część historii miasta. Przedtem znajdowała się tam najprawdopodobniej targowa osada i od tego miejsca rozpoczynała się rozbudowa Grudziądza - poprzez Rynek (wybrukowany dopiero w połowie XIX wieku) aż do murów obronnych. Ten pogląd podziela wielu architektów i historyków sztuki.

Rewitalizacja Starego Miasta ma objąć ul. Starorynkową, przy której znajduje się pomnik Kopernika. Przewiduje to drugi etap, którego zakończenie planuje się na 31 grudnia 2011 r. Dyrektor Muzeum nie wie jednak czy wykopy prowadzone podczas tych prac będą tak głębokie jak w przypadku Rynku. Jeżeli tak by było, to mogłyby one odkryć skrywane od lat tajemnice z początków naszego miasta.

- Byłoby o wiele ciekawiej, gdyby takie głębokie wykopy jakie obecnie są na Rynku, były z drugiej strony - mówi Małgorzata Kurzyńska. - Wtedy byśmy uzyskali informacje czy Grudziądz jest naprawdę starszy, czy jednak ma swoje początki w 1291 r. Bo badania na Rynku rzeczywiście wskazują na końcówkę XIII wieku.